منظور از برتری بنی اسرائیل بر جهانیان و وجه برتری آنان در آیات قرآن

باسمه تعالی

در این رابطه دو سوال اصلی مطرح هست:

سوال اول: آیا برتری بنی اسراییل بر همه جهانیان هست یا فقط مردم زمانه خودشان؟

سوال دوم: وجه برتری بنی اسراییل چیست؟

کسانی که معتقد به برتری بنی اسرائیل بر همه جهانیان هستند، لازم نیست ابتداءا دلیلی بر آن اقامه کند چون ظاهر صریح آیه می گوید «علی العالمین» نه «علی عالَمی زمانِهم»... . لذا معتقدین به برتری بنی اسرائیل بر مردمان زمان خودشان باید دلیل بر این مطلب بیاورند...

با نگاهی که به روایات ذیل آیه انداختم تعبیر «علی عالَمی زمانِهم» در پاره ای روایات ذکر شده که منبع آن ها بیشتر بحار الانوار، تفسیر البرهان، تفسیر منسوب به امام حسن عسکری و ... هست که جزو منابع دست اول نیستند و بعضاً روایاتشان از نظر سندی مشکل دارد و ... لذا سندا حدیث معتبری و قابل اتکا نیافتم...(البته باید دقیق تر همه احادیث را در منابع فریقین دید)

اما جدای از اینکه برتری بنی اسرائیل برای عصر خودشان باشد یا عصر های دیگر؛ در آیات قرآن قرائن روشنی بر وجوه برتری بنی اسرائیل بر دیگران ذکر شده است:
به نظر اصل وجه برتری بنی اسرائیل بر دیگران به «نعمت های خداوند بر بنی اسرائیل» بر می گردد که در آیه «يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ»(بقره/ 47 و 122) به آن اشاره شده(بعد از یادآوری نعمت ها بر بنی اسرائیل بلافاصله به برتری آن ها بر عالَمین اشاره می کند)

حال مصداق این نعمت ها در آیات قرآن به این صورت ذکر شده است:
1. نعمت ارسال انبیاءِ فراوان برای قوم بنی اسرائیل؛ (مائده/20 و جاثیه/16)
2. نعمت معجزات، آیات و دلایل بسیار روشن و آشکار برای بنی اسرائیل؛ (جاثیه/17 و دخان/33)
3. نعمت خروج از اسارت و بندگی فرعونیان؛ «بقره/49 و ....»
4. نعمت حکومت و فرمانروایی؛ وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ ...(جاثیه/16)؛ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا(مائده/20)(البته بعضی مفسرین ملوک را به معنای خروج از اسارت و بندگی و ... گرفته اند که در این صورت به مصداق نعمت سوم بر می گردد)
5. نعمت کتاب(تورات، زبور، ...)؛ وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ(جاثیه/16)
6. نعمت روزی های پاکیزه؛ وَ رَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ(جاثیه/16)؛ نزول غذای مَن و سلوی بر بنی اسرائیل(طه/80)؛ شکافتن 12 چشمه گوارا از دل سنگ برای بنی اسرائیل(اعراف/160)

استاد احمد عابدینی در مقاله ای مختصر[آیا بنی اسرائیل از همه برترند؟؛ نشریه بشارت، فروردین و اردیبهشت 90؛ شماره 82] وجه برتری بنی اسرائیل بر جهانیان را تقریبا همین مصداق شماره 6 می دانند:

خلاصه نظر استاد عابدینی: ایشان منظور را همان «برتری بنی اسرائیل بر همه جهانیان» می دانند اما نه مطلق بلکه وجه برتری آن را در زمینه ای خاص می دانند یعنی خداوند از این جهت آن ها را بر دیگران برتری داده که «نیاز به تلاش برای نان و آب و سایه بان نداشتند و در رفاه و راحتی بودند و از غذای آماده برخوردار....»

به نظر سخن ایشان در مورد وجه برتری بنی اسرائیل به عنوان یک مصداق(مصداق شماره 6) درست است ولی تنها مصداق نیست.

به نظر حقیر با توجه به این «نعمت های فراوانی» که خداوند در طول زمان به قوم بنی اسرائیل داده، دور از ذهن نیست اعطای امثال همین نعمت ها بر قوم بنی اسرائیل باعث برتری آن ها بر «همه جهانیان» شده باشد نه فقط مردم عصر خودشان...
این همه پیامبر که برای بنی اسرائیل فرستاده شده(حتی گفته اند در زمان موسی ع بیش از 70 پیامبر همزمان وجود داشته(تفسیر نمونه)) و این همه معجزه و نشانه آشکار(شکافتن دریا، 12 چشمه، سایبانی از ابر در صحرای سینا بالای سرشان، ...) و روزی خوردنی و آشامدنی بدون زحمت به آن ها و خروج آن ها از بندگی و اسارت و تحقیر فرعونیان و ... به هیچ قومی داده نشده... چه اشکالی دارد که بنی اسرائیل بابت این نعمت ها که صریح ایات به آن ها تصریح دارند، بر جهانیان همه عصرها برتری یافته باشند؟

- آیات مرتبط با برتری بنی اسرائیل بر جهانیان:
«...وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ»(بقره/ 47 و 122)
«وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ»(مائده/20)
«وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلَىٰ عِلْمٍ عَلَى الْعَالَمِينَ»(دخان/32)

- آیات مرتبط با مصادیق نعمت های فراوان به بنی اسرائیل:
«وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ»(مائده/20)
«وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ»(جاثیه/16)
«وَ آتَيْناهُمْ مِنَ الْآياتِ ما فِيهِ بَلؤُا مُبِينٌ»(دخان/33)
«وَآتَيْنَاهُمْ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْأَمْرِ»(جاثیه/17)
«يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ»(طه/80)
و ...

معظمی

1401/5/31

چرا برای مردگان (اموات) سوره حمد (فاتحة الکتاب) می خوانند؟

باسمه تعالی

به طور کلی می توان هر سوره ای از قرآن را برای اموات خواند ولی با تحقیق و جستجویی که خودم انجام دادم، روایتی که به طور خاص اشاره به خواندن سوره حمد(فاتحة الکتاب) برای مردگان(اموات) کند یافت نشد. اما می توان وجوه و حکمت های زیر را برای برتری یا تناسب خواندن این سوره برای اموات، بیان کرد:

۱. در آیه ۸۷ سوره حجر، سوره حمد عِدل قرآن و در کنار کُلّ قرآن قرار گرفته و گویی این سوره برابر با کُلّ قرآن است: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»؛ و همانا ما به تو سبع‌المثانى(سوره حمد) و قرآن بزرگ داديم.

۲. در محتوای سوره حمد معارف و اصول مهم قرآن چون توحید و معاد و هدایت و ... ذکر شده است.

۳. در این سوره دو بار مستقیم به رحمت عامه و خاصه خداوند اشاره شده(آیه اول: "بسم الله الرحمن الرحیم" و آیه سوم: "الرحمن الرحیم"؛ یکی از اهداف اصلی ما هم برای خواندن قرآن برای اموات این است که مورد رحمت الهی قرار بگیرند؛ لذا خواندن این سوره برای اموات بسیار مناسب است.

۴. در روایات فراوانی به عظمت و بزرگی و فضیلت این سوره اشاره شده است و برای قرائت آن اَجر و ثواب بسیاری ذکر شده.

۵. به علت قرائت فراوان این سوره در نمازها و آشنایی اکثر مردم با آن و کوتاهی و سهولت قرائت آن، معمولا این سوره برای اموات خوانده می شود.

۶. با توجه به اینکه سوره حمد(فاتحه الکتاب) آغازگر و افتتاح کننده قرآن است، با خواندن این سوره برای اموات گویی می خواهیم بگوییم مرگ نیز آغاز و افتتاحیه حیات جدیدی است، نه پایان و اختتامیه(این برداشت شماره ۶ از علیرضا پناهیان هست).

۷. و ...